Trẻ chán học tiếng Anh giữa chừng là chuyện rất thường gặp, thường xuất hiện sau vài tháng khi cảm giác mới lạ qua đi. Nguyên nhân hay gặp gồm: nội dung lặp lại quá nhiều, nội dung vượt sức, áp lực từ người lớn tăng dần, lịch học quá dày, hoặc một giai đoạn chững tự nhiên của việc học ngôn ngữ. Ba mẹ cần phân biệt chán tạm thời với chán kéo dài, rồi xử lý đúng nguyên nhân thay vì ép hay cho nghỉ ngay.
Nhiều ba mẹ kể một hành trình giống nhau: những tuần đầu bé về nhà hát suốt, đòi kể chuyện cô giáo; tháng thứ ba thứ tư bắt đầu nghe bé nói "con chán", "học tiếng Anh hoài"; đến lúc nào đó bé bắt đầu lề mề mỗi khi đến giờ đi học. Câu hỏi đặt ra là bé đang qua một đoạn trũng bình thường hay có điều gì đó cần thay đổi.
Bài này giúp ba mẹ trả lời câu hỏi đó: dấu hiệu nào cho thấy bé chán thật, những nguyên nhân thường gặp, cách làm mới việc học ở nhà và ở lớp. Chuyện quyết định tạm dừng hay đổi nhịp có bài riêng trong mục này.
"Chán" ở trẻ mầm non có nghĩa là gì
Trẻ mầm non dùng chữ "chán" cho rất nhiều trạng thái khác nhau. Có khi là "con mệt", có khi là "con không hiểu", có khi là "con muốn chơi cái khác", có khi là "con không thích bạn ngồi cạnh". Vì vốn từ về cảm xúc còn ít, bé gom tất cả vào một chữ mà bé nghe người lớn hay dùng. Nghe chữ "chán" theo nghĩa đen dễ dẫn ba mẹ đến những quyết định không trúng.
Cũng cần nhớ rằng trẻ nhỏ không duy trì hứng thú theo đường thẳng. Một bé mê khủng long ba tháng rồi chuyển sang mê xe cứu hoả không có nghĩa là bé có vấn đề về sự tập trung; đó là cách trẻ khám phá thế giới. Với tiếng Anh cũng vậy, sự hào hứng ban đầu phần lớn đến từ cái mới, và khi cái mới qua đi, một đoạn trũng là điều dễ đoán.
Điều ba mẹ cần xác định là đoạn trũng ấy nông hay sâu. Chán nông là bé lười đi học vài buổi nhưng vào lớp vẫn chơi vui, về nhà vẫn thỉnh thoảng hát. Chán sâu là bé né tránh mọi thứ liên quan đến tiếng Anh, kể cả những hoạt động trước đây bé thích, kéo dài nhiều tuần. Hai trạng thái cần cách xử lý khác nhau.
Một cách đơn giản để đọc chữ "chán" là hỏi thêm một bước bằng lựa chọn: "con chán vì mệt, hay vì trò chơi ở lớp không vui, hay vì con muốn ở nhà chơi?". Trẻ mầm non trả lời câu hỏi có sẵn lựa chọn dễ hơn câu hỏi mở. Câu trả lời chưa chắc chính xác, nhưng lặp lại vài lần trong những ngày khác nhau sẽ cho ba mẹ thấy một hướng.
Phân biệt chán tạm thời và chán kéo dài
Bảng dưới giúp ba mẹ đặt những gì quan sát được vào đúng nhóm. Nên quan sát ít nhất hai ba tuần trước khi kết luận:
| Dấu hiệu | Chán tạm thời | Chán kéo dài |
|---|---|---|
| Thái độ trước giờ học | Lề mề, kêu chán, nhưng đi được | Phản đối mạnh, khóc, viện cớ đau bụng |
| Trong giờ học (theo giáo viên) | Vẫn tham gia khi hoạt động vui | Ngồi ngoài, không tham gia cả trò bé từng thích |
| Ở nhà | Thỉnh thoảng vẫn hát, chêm từ tiếng Anh | Gạt đi khi ba mẹ nhắc đến tiếng Anh |
| Thời gian | Vài buổi, vài tuần, lên xuống | Nhiều tuần liên tục, ngày càng rõ |
| Đi kèm | Mệt, ốm, có chuyện khác trong nhà | Không có lý do bên ngoài rõ ràng |
Chán tạm thời thường tự qua nếu ba mẹ không làm to chuyện và có vài thay đổi nhỏ. Chán kéo dài cho thấy có điều gì đó trong cách bé học, nội dung, hoặc áp lực xung quanh cần được nhìn lại nghiêm túc.
Trường hợp bé không chỉ chán tiếng Anh mà chán hầu hết mọi hoạt động, ít cười, ít chơi, ăn ngủ thay đổi, thì đó không còn là chuyện một môn học. Ba mẹ nên đưa bé đi khám bác sĩ nhi hoặc gặp chuyên gia tâm lý trẻ em.
Giai đoạn chững trong học ngôn ngữ: bên trong vẫn đang chạy
Những người nghiên cứu thụ đắc ngôn ngữ thứ hai mô tả việc học không theo đường thẳng mà theo từng đợt: có lúc vốn hiểu và vốn nói tăng nhanh, có lúc dường như dừng lại. Ở người lớn học ngoại ngữ, giai đoạn chững thường được nói đến ở trình độ trung cấp. Ở trẻ nhỏ, các đoạn chững ngắn hơn nhưng vẫn có, thường rơi vào lúc bé đã nắm những từ, câu quen thuộc của lớp và đang tích luỹ những cấu trúc phức tạp hơn mà chưa dùng được.
Trong đoạn này, bé có thể không thấy mình "học được gì mới". Cảm giác ấy khiến hoạt động trở nên đơn điệu với bé, nhất là khi người lớn cũng ngừng ghi nhận vì không thấy điều gì nổi bật để khen. Ba mẹ để ý những tiến bộ khó thấy: bé hiểu câu dài hơn, làm theo hai hiệu lệnh nối nhau, nhận ra một bài hát chỉ sau vài nốt nhạc. Gọi tên những điều đó giúp bé thấy mình vẫn đang đi tới.
Hiểu rằng có giai đoạn chững cũng giúp ba mẹ bình tĩnh hơn. Không phải mỗi lần bé kém hào hứng là một tín hiệu cần đổi lớp hay đổi phương pháp. Nhiều khi chỉ cần giữ nhịp đều, thêm chút mới mẻ, và chờ đợt tiến bộ tiếp theo tự đến.
Những nguyên nhân thường gặp khiến bé chán giữa chừng
Hết cảm giác mới. Những tuần đầu, mọi thứ đều mới: cô giáo, bài hát, trò chơi. Khi đã quen, giờ học trở thành một phần đều đặn của tuần. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và nhẹ nhất.
Nội dung lặp lại mà không thêm mới. Lặp lại là cần thiết với trẻ nhỏ, nhưng lặp lại nguyên si quá lâu thì bé chán. Lặp lại tốt là cùng một bài hát nhưng thêm động tác mới, cùng một chủ đề nhưng chơi trò khác.
Nội dung vượt sức. Khi lớp chuyển sang những hoạt động đòi hỏi nói nhiều hơn, nhận diện chữ, mà bé chưa sẵn sàng, bé thấy mình thất bại liên tục và gọi cảm giác đó là "chán".
Áp lực tăng dần từ người lớn. Ba mẹ hỏi han nhiều hơn về kết quả, bắt đầu cho làm sách bài tập tiếng Anh ở nhà, đem bé ra so với bạn. Tiếng Anh chuyển từ trò chơi thành nhiệm vụ.
Lịch quá dày. Thêm môn mới vào lịch tuần, bé mệt hơn, và môn nào cũng bị vạ lây. Tiếng Anh dễ bị kêu chán trước vì đó là giờ bé phải gắng sức nghe hiểu nhiều.
Giai đoạn chững tự nhiên. Việc học ngôn ngữ không tiến đều. Có những đoạn trẻ tích luỹ bên trong mà bên ngoài trông như đứng yên. Bé không thấy mình tiến, ba mẹ cũng không thấy, và cả hai cùng nản.
Làm mới niềm vui ở nhà: thứ tự thử từ nhẹ đến nặng
Ba mẹ không cần làm tất cả cùng lúc. Bắt đầu từ thay đổi nhỏ nhất, quan sát một hai tuần, rồi mới chuyển sang bước tiếp theo:
- Gỡ bớt áp lực. Ngừng hỏi "hôm nay học được gì", ngừng bắt bé nói lại cho người khác nghe, cất sách bài tập nếu có. Chỉ riêng bước này đã giúp nhiều bé.
- Đổi chất liệu tiếng Anh ở nhà. Nếu ở nhà toàn bài hát quen, thử truyện tranh mới; nếu toàn truyện, thử trò chơi vận động hay nấu ăn đơn giản kèm vài câu tiếng Anh.
- Đi theo sở thích hiện tại của bé. Bé đang mê siêu nhân, xe máy xúc, búp bê, thì đưa tiếng Anh vào đúng đó. Tiếng Anh đi theo bé, không bắt bé đi theo tiếng Anh.
- Cho bé làm người dẫn. Bé chọn trò, bé làm cô giáo, bé ra lệnh cho ba mẹ bằng tiếng Anh. Cảm giác được làm chủ thường kéo hứng thú trở lại.
- Rút ngắn, không kéo dài. Những phút tiếng Anh ở nhà nên ngắn và dừng khi bé còn vui. Kéo dài để "cho đủ" là cách nhanh nhất làm bé chán thêm.
- Trao đổi với giáo viên. Nếu sau vài tuần vẫn không cải thiện, chia sẻ những gì ba mẹ quan sát để giáo viên điều chỉnh hoạt động trên lớp.
Thứ tự này có lý do: những thay đổi ở nhà, nhất là gỡ áp lực, nằm trong tay ba mẹ và có tác dụng nhanh. Thay đổi trên lớp cần phối hợp và thường mất thời gian hơn.
Nói chuyện với giáo viên về chuyện bé chán
Giáo viên nhìn thấy bé trong một bối cảnh mà ba mẹ không thấy, nên những gì cô quan sát là mảnh ghép quan trọng. Ba mẹ có thể hỏi: trong giờ học, bé hứng thú nhất với hoạt động nào, ngồi ngoài ở hoạt động nào; gần đây lớp có thay đổi gì về nội dung, cách tổ chức không; bé chơi với bạn nào, có va chạm gì không.
Từ những câu trả lời đó, ba mẹ và giáo viên có thể cùng tìm ra nguyên nhân. Nếu nội dung đang quá khó, giáo viên có thể cho bé những nhiệm vụ vừa sức hơn trong cùng hoạt động. Nếu bé đã nắm vững nội dung và chán vì dễ, giáo viên có thể cho bé vai trò khó hơn, như dẫn bài hát, giúp bạn. Nếu vấn đề nằm ở quan hệ bạn bè, giáo viên có thể sắp xếp lại chỗ ngồi, nhóm chơi.
Ba mẹ cũng nên chia sẻ những gì đã thay đổi ở nhà: lịch mới, em bé mới, chuyển nhà, ba mẹ bận hơn. Những chuyện tưởng không liên quan đến lớp học lại thường là nguyên nhân chính của sự chán chường. Khi giáo viên biết, cô sẽ hiểu và đối xử với bé phù hợp hơn trong giai đoạn đó.
Những phản ứng nên tránh khi bé nói "con chán"
Một số phản ứng tự nhiên của người lớn lại khiến chuyện chán trở nên dai dẳng hơn:
- Giảng giải về lợi ích của tiếng Anh. "Học tiếng Anh để sau này đi làm lương cao" không có ý nghĩa gì với trẻ năm tuổi, và biến tiếng Anh thành chuyện của người lớn.
- Đổi lớp ngay lập tức. Cái mới sẽ kéo hứng thú lên vài tuần rồi lại trũng xuống nếu nguyên nhân thật chưa được xử lý.
- Tăng thêm giờ học để "bù". Khi bé đang chán, thêm giờ học thường làm bé chán hơn.
- Doạ cắt những thứ bé thích. "Không chịu học thì không được xem hoạt hình" gắn tiếng Anh với sự trừng phạt.
- Phản ứng thất vọng ra mặt. Trẻ rất nhạy với nét mặt người lớn; bé có thể nghĩ mình làm ba mẹ buồn và cảm thấy có lỗi, nhưng không vì thế mà thích tiếng Anh hơn.
Thay vào đó, ba mẹ đón câu "con chán" bằng sự tò mò: "con chán phần nào nhất?", "nếu được chọn, con muốn chơi trò gì bằng tiếng Anh?". Câu trả lời của bé thường chứa sẵn gợi ý cho cách làm mới.
Phần lớn các đoạn trũng qua đi sau vài tuần khi được xử lý nhẹ nhàng, và bé thường quay lại với tiếng Anh theo một cách khác, chín chắn hơn. Nếu con học tiếng Anh ở Global Star, ba mẹ kể với giáo viên những gì đã thử ở nhà để cô cùng tìm cách làm mới giờ học cho bé.
Câu hỏi thường gặp
Bé chán học tiếng Anh sau ba tháng, có phải do lớp không tốt?
Chưa chắc. Ba bốn tháng là thời điểm cảm giác mới lạ thường hết, và nhiều bé có một đoạn trũng tự nhiên. Ba mẹ quan sát vài tuần, gỡ bớt áp lực ở nhà, trao đổi với giáo viên. Chỉ khi bé chán sâu, kéo dài dù đã điều chỉnh, mới nên xem lại lớp học.
Có nên cho bé nghỉ học vài tuần khi bé chán không?
Với chán tạm thời, nghỉ hẳn thường không cần; giảm áp lực và làm mới hoạt động là đủ. Với chán kéo dài, một khoảng nghỉ có kế hoạch có thể hữu ích, nhưng nên quyết định cùng giáo viên và giữ tiếng Anh vui vẻ ở nhà trong lúc nghỉ.
Bé chán vì nội dung quá dễ thì làm sao?
Ba mẹ báo với giáo viên để cô cho bé những nhiệm vụ thử thách hơn trong cùng hoạt động, như dẫn bài hát, giúp bạn, kể thêm chi tiết. Ở nhà, ba mẹ đưa bé những truyện tranh, trò chơi tiếng Anh mới, đi theo sở thích hiện tại của bé.
Bé hay nói "chán" với mọi thứ, không riêng tiếng Anh, có sao không?
Nếu bé nói chán nhưng vẫn chơi, cười, ăn ngủ bình thường, có thể bé chỉ đang dùng chữ "chán" cho nhiều cảm xúc. Nếu bé thật sự mất hứng với hầu hết hoạt động, thu mình, ăn ngủ thay đổi, ba mẹ nên đưa bé gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý.
Đổi sang giáo viên khác có giúp bé hết chán không?
Có thể giúp nếu nguyên nhân nằm ở quan hệ với giáo viên. Nhưng nếu nguyên nhân là áp lực ở nhà, lịch quá dày hay nội dung không vừa sức, đổi giáo viên chỉ tạo hứng thú ngắn hạn. Ba mẹ nên tìm nguyên nhân trước khi quyết định đổi.
