Góc tiếng Anh tại nhà là một khoảng nhỏ trong nhà, ngang tầm trẻ, có vài cuốn sách tranh, một hai rổ đồ vật theo chủ đề con đang học, con rối và chỗ ngồi êm, được xoay vòng đồ mỗi tuần hoặc hai tuần. Góc không cần rộng hay đắt tiền; nó có ích vì làm cho tiếng Anh có một chỗ quen trong nhà và nhắc cả gia đình dành vài phút cho con mỗi ngày.
Góc tiếng Anh không phải điều kiện bắt buộc để trẻ học tốt. Nhiều trẻ tiến bộ đều chỉ nhờ lớp học và những khoảnh khắc trong sinh hoạt. Nhưng với gia đình muốn có một nếp tiếng Anh rõ ràng, một góc được sắp xếp gọn gàng giúp việc đó dễ hơn: đồ đã sẵn, con biết chỗ, ba mẹ không phải mỗi tối đi tìm.
Bài này đi từ ý tưởng "môi trường chuẩn bị sẵn", cách chọn chỗ trong căn hộ hay nhà phố, đồ dùng nên có và không cần có, cách xoay vòng theo chủ đề, đến cách dùng góc để nó sống chứ không thành chỗ bày đồ.
Góc tiếng Anh dựa trên ý tưởng nào?
Maria Montessori, nhà giáo dục người Ý đầu thế kỷ 20, đưa ra khái niệm "môi trường được chuẩn bị" (prepared environment): không gian của trẻ được sắp xếp có chủ đích, đồ dùng vừa tầm tay, gọn gàng, mỗi thứ có chỗ của nó, để trẻ tự chọn hoạt động và tự cất lại. Ý tưởng này không đòi hỏi theo trọn phương pháp Montessori; nhiều chương trình mầm non khác cũng dùng các "góc hoạt động" theo cùng tinh thần.
Áp dụng vào tiếng Anh ở nhà, góc tiếng Anh là nơi những đồ vật gắn với tiếng Anh nằm sẵn, trong tầm tay con. Khi con đi ngang qua và thấy rổ thú bông của tuần học con vật, con có thể tự ngồi xuống chơi, và ba mẹ có cơ hội ngồi cạnh nói vài câu. Không gian làm thay một phần việc nhắc nhở.
Điều quan trọng là góc phục vụ sự tương tác, không thay thế nó. Một góc đẹp mà không ai ngồi cùng con thì chỉ là chỗ để đồ. Giá trị của góc nằm ở chỗ nó làm cho những phút tiếng Anh giữa ba mẹ và con dễ bắt đầu hơn, chứ không nằm ở số lượng đồ hay độ đẹp khi chụp ảnh.
Chọn chỗ trong căn hộ hay nhà phố
Gần nơi gia đình hay ở. Góc nên ở phòng khách hoặc góc phòng sinh hoạt chung, nơi ba mẹ thường có mặt, thay vì một phòng riêng xa. Trẻ mầm non thích chơi gần người lớn; góc đặt ở chỗ vắng thường ít được dùng.
Ánh sáng tốt, ít tiếng ồn. Gần cửa sổ là lý tưởng cho ban ngày; buổi tối cần một đèn đủ sáng để xem sách tranh. Tránh đặt sát tivi, vì tiếng tivi và sự hấp dẫn của màn hình sẽ kéo con đi.
Nhỏ cũng đủ. Với căn hộ chật ở TP.HCM, một mét vuông là đủ: một kệ thấp hoặc vài chiếc rổ đặt sát tường, một tấm thảm hoặc vài chiếc gối ngồi. Góc có thể dọn gọn vào cuối ngày nếu cần lấy chỗ.
Ngang tầm trẻ. Kệ thấp để con tự lấy, tự cất. Sách xếp quay bìa ra ngoài thay vì quay gáy, vì trẻ nhỏ nhận ra sách qua tranh bìa.
Có ranh giới rõ. Một tấm thảm, một góc tường, hay một chiếc kệ làm ranh giới giúp con hiểu "đây là góc tiếng Anh". Ranh giới này cũng giúp đồ chơi không lan khắp nhà.
An toàn. Kệ chắc chắn, không đổ; đồ vật không có chi tiết nhỏ với trẻ dưới ba tuổi; dây điện của đèn hay loa được giấu gọn. An toàn luôn đứng trước thẩm mỹ.
Nên có những gì, không cần những gì?
Góc tiếng Anh tốt thường đơn giản. Dưới đây là những thứ đáng có, phần lớn gia đình đã có sẵn:
- Năm đến tám cuốn sách tranh phù hợp tuổi, nhiều tranh ít chữ, tốt nhất có bản ghi âm chuẩn để ba mẹ mở cùng. Không cần nhiều; xoay vòng quan trọng hơn số lượng.
- Một hai rổ đồ vật theo chủ đề: rổ trái cây nhựa hoặc trái cây thật tuần học đồ ăn, rổ thú bông tuần học con vật, rổ quần áo búp bê tuần học quần áo.
- Một hai con rối tay: con rối "chỉ nói tiếng Anh" là mẹo nhiều giáo viên dùng; trẻ thường sẵn lòng nói chuyện với con rối hơn với người lớn.
- Một hộp đồ thủ công nhỏ: bút màu, giấy, keo dán, để vẽ và làm đồ theo chủ đề.
- Một chiếc loa hoặc máy phát nhạc đơn giản để mở bài hát và bản ghi âm, thay vì máy tính bảng.
- Chỗ ngồi êm: thảm, gối, để ba mẹ và con ngồi sát nhau khi đọc sách.
Những thứ không cần: màn hình riêng cho góc, thẻ học từ vựng in sẵn số lượng lớn, đồ chơi điện tử "biết nói tiếng Anh", bảng chữ cái treo kín tường. Những thứ này hoặc đưa màn hình vào chỗ cần tương tác, hoặc biến góc thành lớp học thu nhỏ với áp lực học chữ quá sớm. Với trẻ mầm non, đồ thật và đồ chơi mở như khối gỗ, bộ nấu ăn, thú bông cho nhiều cơ hội nói chuyện hơn.
Bài này không giới thiệu bộ sách hay sản phẩm cụ thể nào. Ba mẹ có thể hỏi giáo viên những cuốn sách tranh, bài hát con đang dùng ở lớp để chọn đồ cho góc đi cùng chương trình.
Xoay vòng đồ theo chủ đề
Trẻ nhỏ chán đồ cũ nhưng cũng cần thời gian để quen đồ mới. Xoay vòng một phần đồ mỗi một hai tuần, theo chủ đề lớp đang học, giữ cho góc luôn có điều mới mà không làm con bị ngợp. Bảng dưới là ví dụ:
| Chủ đề | Đổi vào góc | Giữ lại |
|---|---|---|
| Con vật | Rổ thú bông, sách tranh về nông trại, con rối hình con vật | Con rối "chỉ nói tiếng Anh", hai cuốn sách con thích nhất |
| Đồ ăn | Rổ trái cây, bộ nấu ăn đồ chơi, sách về bữa sáng | Con rối, sách yêu thích |
| Màu sắc | Hộp đồ vật nhiều màu để phân loại, giấy màu, sách về cầu vồng | Con rối, sách yêu thích |
| Cơ thể | Búp bê, quần áo búp bê, sách về tắm rửa, gương nhỏ an toàn | Con rối, sách yêu thích |
| Thời tiết | Ô nhỏ, áo mưa búp bê, sách về mưa nắng | Con rối, sách yêu thích |
Đồ cất đi không bỏ, chỉ để vào thùng và quay lại sau vài tháng. Khi quay lại, con thường hào hứng như gặp bạn cũ, và nhận ra những từ đã biết, đó là một lần ôn tự nhiên. Ba mẹ nên giữ lại một hai món "cố định" như con rối hay cuốn sách con yêu thích để góc vẫn có cảm giác quen thuộc.
Dùng góc thế nào để nó sống?
Góc tiếng Anh sống khi có người dùng. Cách đơn giản nhất là gắn nó vào thói quen tiếng Anh hằng ngày của gia đình: mười lăm phút sau bữa tối diễn ra ở góc, mở đầu bằng bài hát quen, rồi con chọn một cuốn sách hoặc một rổ đồ. Khi góc trở thành nơi diễn ra những phút vui với ba mẹ, con sẽ tự tìm đến nó cả những lúc khác.
Ba mẹ nên mời thay vì ra lệnh. "Con muốn đọc cuốn con gấu hay chơi rổ trái cây?" cho con quyền chọn. Khi con tự chơi ở góc mà không gọi ba mẹ, ba mẹ không cần chen vào; có thể ngồi gần, thỉnh thoảng nói một câu thuật lại việc con làm như "You are feeding the bear", rồi để con chơi tiếp.
Con rối là công cụ hữu ích. Con rối có tên, có tính cách, "chỉ hiểu tiếng Anh", chào con mỗi tối bằng "Hello! How are you?". Trẻ nhút nhát thường mở lời với con rối dễ hơn với người lớn, vì nói với con rối không có cảm giác bị đánh giá. Ba mẹ không cần nói tiếng Anh giỏi để làm con rối; vài câu đơn giản và giọng vui là đủ.
Cuối mỗi lần chơi, ba mẹ cùng con cất đồ về đúng rổ, đúng kệ, có thể kèm bài hát dọn dẹp tiếng Anh. Việc cất đồ cũng là một phần của tinh thần "môi trường chuẩn bị", và giúp góc luôn gọn để lần sau dễ bắt đầu.
Điều chỉnh góc theo tuổi và theo số con trong nhà
Góc tiếng Anh cho trẻ hai, ba tuổi khác với góc cho trẻ năm, sáu tuổi. Với trẻ nhỏ, đồ nên to, bền, an toàn khi cho vào miệng, không có chi tiết rời; sách nên là sách bìa cứng, trang dày, mỗi trang một hình lớn. Hoạt động chủ yếu là cầm, chỉ, gọi tên, hát. Rổ đồ chỉ cần ba bốn món mỗi rổ để con không bị rối.
Với trẻ bốn, năm tuổi, góc có thể thêm đồ cho chơi đóng vai: bộ nấu ăn, bộ bác sĩ, vài bộ quần áo hoá trang đơn giản. Sách có câu chuyện dài hơn, có nhân vật lặp lại. Với trẻ năm, sáu tuổi, ba mẹ có thể thêm một hộp đồ để kể chuyện như các hình nhân vật bằng giấy bìa, và nếu con thích, vài trò chơi âm đầu nhẹ nhàng gắn với sách tranh, không thành giờ học chữ.
Nhà có hai con khác tuổi thì góc nên có đồ cho cả hai và có quy tắc chia nhau rõ ràng. Anh chị lớn thường thích làm người "đọc" sách cho em bằng cách kể lại theo tranh, hoặc làm con rối nói chuyện với em. Ba mẹ khuyến khích việc này, vì người lớn hơn được ôn, người nhỏ hơn có thêm một người chơi. Cần chú ý để đồ nhỏ của anh chị không nằm trong tầm tay em dưới ba tuổi.
Góc cũng nên lớn lên cùng con. Mỗi vài tháng, ba mẹ nhìn lại xem đồ nào con không còn dùng, đồ nào đã quá dễ, và cùng con chọn đồ mới cho giai đoạn tiếp theo. Những món con đã lớn quá có thể tặng lại cho em nhỏ trong họ hàng, một việc làm con thấy mình đã lớn.
Góc tiếng Anh không có màn hình và những sai lầm hay gặp
Một nguyên tắc nên giữ là góc tiếng Anh không có màn hình. Nếu gia đình dùng video, nên dùng ở chỗ khác, theo luật màn hình chung của nhà, để góc giữ được vai trò là nơi của sách, đồ vật và trò chuyện. Khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới về thời gian màn hình cho trẻ dưới năm tuổi cũng là lý do để ba mẹ giữ những không gian không màn hình trong nhà.
Sai lầm hay gặp thứ nhất là bày quá nhiều đồ. Kệ đầy đồ làm trẻ khó chọn, chơi lướt từ món này sang món khác mà không đọng lại gì. Ít đồ, xoay vòng đều, hiệu quả hơn. Sai lầm thứ hai là biến góc thành bàn học: bàn ghế ngay ngắn, bảng chữ cái, sách tập tô. Với trẻ mầm non, góc nên là nơi chơi và đọc, không phải nơi ngồi học như học sinh tiểu học.
Sai lầm thứ ba là chỉ ba mẹ quyết định mọi thứ. Khi được góp ý, như chọn chỗ đặt con rối hay chọn cuốn sách để trên cùng, con thấy góc là của mình và muốn dùng nó hơn. Sai lầm thứ tư là kỳ vọng góc sẽ "tự dạy" con. Không có không gian nào thay được người thật trò chuyện với trẻ. Góc là chỗ dựa cho những phút ba mẹ và con ở bên nhau với tiếng Anh, và đó cũng là điều các giáo viên Global Star English hay nhắc khi ba mẹ hỏi về môi trường tiếng Anh tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chật có làm góc tiếng Anh được không?
Được. Một kệ thấp hoặc vài chiếc rổ đặt sát tường cùng một tấm thảm là đủ, khoảng một mét vuông. Góc có thể dọn gọn cuối ngày. Điều quan trọng là đồ trong tầm tay con và ba mẹ dùng góc đều đặn, không phải diện tích.
Góc tiếng Anh cần bao nhiêu cuốn sách?
Khoảng năm đến tám cuốn sách tranh ngắn, phù hợp tuổi là đủ, xoay vòng mỗi một hai tuần. Nhiều sách quá làm con khó chọn. Nên giữ lại một hai cuốn con yêu thích, vì trẻ mầm non thích đọc đi đọc lại cùng một cuốn và học được nhiều từ việc lặp lại đó.
Có nên dán thẻ từ vựng tiếng Anh khắp nhà không?
Không cần. Với trẻ mầm non, chữ trên thẻ dán không giúp nhiều vì con chưa đọc, và dễ biến nhà thành lớp học. Gọi tên đồ vật bằng lời khi dùng chúng trong sinh hoạt có ích hơn. Nếu thích, chỉ nên dán vài thẻ hình ở góc tiếng Anh và thay theo chủ đề.
Con không chịu chơi ở góc tiếng Anh thì làm sao?
Ba mẹ thử đổi chỗ đặt góc về gần nơi gia đình hay ngồi, đổi đồ theo sở thích của con, mời con chọn đồ cho góc, và gắn góc vào một thói quen vui như mười lăm phút sau bữa tối. Không nên ép con ngồi ở góc; góc chỉ có ích khi con muốn đến.
Góc tiếng Anh có nên đặt máy tính bảng không?
Không nên. Góc tiếng Anh nên là nơi của sách, đồ vật và trò chuyện. Màn hình ở đó sẽ hút sự chú ý của con và làm giảm tương tác. Nếu dùng video, nên dùng ở chỗ khác theo luật màn hình chung của gia đình và trong mức khuyến cáo cho tuổi của con.
Bao lâu thì nên thay đồ trong góc tiếng Anh?
Mỗi một đến hai tuần, theo chủ đề con đang học ở lớp, thay một phần đồ và giữ lại vài món quen. Nếu con đang rất thích một rổ đồ, cứ để lâu hơn. Đồ cất đi nên giữ lại để quay vòng sau vài tháng.
