Khi con đi học tiếng Anh về, ba mẹ nên hỏi câu cụ thể và vui ("Hôm nay cô cho con hát bài gì?", "Con chơi trò gì với cô?") thay vì "Hôm nay học gì?", nắm chủ đề tuần từ giáo viên, rồi ôn bằng cách để con hát lại, dạy lại, chơi lại, không hỏi bài như kiểm tra. Mục đích là để con gặp lại bài trong ngữ cảnh khác, không phải để kiểm xem con nhớ bao nhiêu.
Nhiều ba mẹ thất vọng khi hỏi mãi mà con chỉ đáp "không biết", "không nhớ", "chơi". Điều này không có nghĩa là con không học được gì. Trẻ mầm non chưa giỏi tự kể lại những gì đã trải qua theo yêu cầu, nhất là khi đang mệt sau giờ học.
Bài này giải thích vì sao câu hỏi chung chung ít hiệu quả, gợi ý câu hỏi tốt hơn, cách nắm thông tin từ lớp, cách ôn mà không biến thành kiểm tra, và cách đáp khi con kể sai, nói sai.
Vì sao "Hôm nay con học gì?" thường nhận "Không biết"?
Để trả lời câu hỏi "Hôm nay con học gì?", trẻ phải tự lục lại trí nhớ về cả một buổi, chọn ra điều đáng kể, rồi diễn đạt thành lời. Đây là một việc khó với trẻ ba đến năm tuổi. Các nghiên cứu về trí nhớ tự truyện ở trẻ nhỏ, như của Robyn Fivush và các cộng sự, cho thấy trẻ mầm non nhớ được khá nhiều nhưng kể lại tốt hơn hẳn khi có người lớn gợi ý bằng câu hỏi cụ thể, và kỹ năng kể lại phát triển dần qua chính những cuộc trò chuyện như vậy với ba mẹ.
Thêm vào đó, thời điểm hỏi thường không thuận. Ngay lúc đón con, con đang đói, mệt, hoặc còn mải chuyện với bạn. Câu hỏi về bài học lúc đó giống như yêu cầu một người lớn vừa tan làm báo cáo ngay mọi việc trong ngày. "Không biết" là câu trả lời tiết kiệm sức nhất.
Ngoài ra, với tiếng Anh, có thêm một lớp khó: con học bằng tiếng Anh nhưng được hỏi bằng tiếng Việt. Con có thể nhớ bài hát, nhớ trò chơi, nhưng không biết gọi tên những thứ đó bằng tiếng Việt để kể. Hiểu những lý do này, ba mẹ sẽ đổi cách hỏi và đổi thời điểm hỏi, thay vì kết luận rằng con không học được gì.
Những câu hỏi mời con kể
Câu hỏi tốt là câu cụ thể, gắn với hành động hay cảm xúc, dễ trả lời bằng một câu ngắn. Một số câu ba mẹ dùng được, luân phiên mỗi ngày một hai câu:
- "Hôm nay cô cho con hát bài gì? Con hát cho mẹ nghe một đoạn được không?"
- "Con chơi trò gì với cô giáo vui nhất?"
- "Hôm nay có con vật nào (màu nào, đồ ăn nào) trong lớp không?"
- "Có lúc nào con thấy buồn cười không?"
- "Cô giáo nói câu gì mà con nhớ? Cô nói sao?"
- "Nếu con được làm cô giáo, con sẽ cho các bạn chơi trò gì?"
- "Hôm nay bạn nào ngồi cạnh con?"
- "Có gì khó không? Có gì dễ không?"
Thời điểm hỏi cũng quan trọng. Nhiều gia đình thấy con kể nhiều hơn lúc tắm, lúc ăn tối, hoặc lúc nằm trước giờ ngủ, khi con đã thư thả. Ba mẹ cũng có thể kể trước về ngày của mình, "Hôm nay mẹ ăn trưa với cô đồng nghiệp, mẹ ăn cơm gà", để mở đường cho con kể theo.
Khi con kể, ba mẹ lắng nghe thật, hỏi thêm một câu theo điều con nói, không vội chuyển sang câu hỏi tiếp theo trong danh sách. Một cuộc trò chuyện ngắn mà con là người dẫn có giá trị hơn năm câu hỏi con trả lời cho xong.
Nắm chủ đề tuần từ lớp học
Ba mẹ muốn nối bài trên lớp với ở nhà thì cần biết lớp đang học gì. Phần lớn chương trình tiếng Anh mầm non được tổ chức theo chủ đề kéo dài một đến vài tuần: gia đình, cơ thể, con vật, màu sắc, đồ ăn, thời tiết, phương tiện giao thông. Mỗi chủ đề có một nhóm từ vựng, vài mẫu câu và một hai bài hát.
Ba mẹ có thể hỏi giáo viên chủ đề của tuần hoặc của tháng, bài hát con đang học, và vài từ khoá. Nhiều lớp gửi thông tin này qua kênh liên lạc với phụ huynh; nếu chưa có, ba mẹ cứ hỏi trực tiếp khi đón con. Giáo viên thường vui khi phụ huynh quan tâm, vì sự nối tiếp ở nhà giúp trẻ nhớ bài tốt hơn.
Biết chủ đề rồi, câu hỏi của ba mẹ cũng cụ thể hơn. Tuần học con vật, ba mẹ hỏi "Hôm nay có con vật nào trong lớp?", và nếu con nói "con cá", ba mẹ hỏi tiếp "Con cá tiếng Anh cô nói sao nhỉ?". Con được gợi đúng chỗ nên dễ nhớ lại, và cảm thấy ba mẹ hiểu thế giới của mình ở lớp.
Với trẻ học tiếng Anh ngay trong trường mầm non, tiếng Anh có khi xuất hiện rải rác trong ngày: giờ vòng tròn buổi sáng, giờ chơi ngoài sân, giờ ăn nhẹ. Khi đó, ngoài chủ đề, ba mẹ có thể hỏi giáo viên những câu cô hay dùng với cả lớp, như câu xếp hàng, câu rửa tay, câu chào ra về. Dùng lại đúng những câu này ở nhà giúp con thấy hai nơi nói cùng một thứ tiếng, nên con hiểu ngay và dễ làm theo.
Điều nên tránh là dùng chủ đề tuần để soạn thêm bài tập ở nhà. Mục đích của việc nắm chủ đề là để ba mẹ hưởng ứng đúng, không phải để dạy lại hay dạy trước.
Ôn mà không như kiểm tra
Để con làm cô giáo. Ba mẹ đóng vai học trò, nhờ con dạy bài hát hay vài từ hôm nay học. Con phải nhớ lại, nói ra, làm động tác, và được làm người giỏi. Ba mẹ thỉnh thoảng cố tình nói sai để con sửa, trẻ rất thích điều này.
Hát lại cùng nhau. Mở bài hát của tuần, cả nhà hát và làm động tác. Không cần hỏi con nhớ từ nào; hát nhiều lần là ôn.
Tìm đồ theo chủ đề. Tuần học màu sắc, chơi trò tìm đồ màu đỏ trong nhà. Tuần học đồ ăn, nhờ con lấy giúp quả chuối, quả cam bằng câu tiếng Anh ngắn. Từ vựng của lớp được dùng với đồ thật trong nhà.
Vẽ lại buổi học. Với trẻ thích vẽ, mời con vẽ "điều con thích nhất ở lớp hôm nay". Khi con giải thích bức vẽ, con đang kể lại bài học theo cách của mình.
Ôn trong sinh hoạt. Tuần học bộ phận cơ thể, giờ tắm là lúc ôn tự nhiên: "Wash your arms, wash your knees". Không cần thêm thời gian riêng.
Không bắt con trình diễn. Ôn là việc của con và ba mẹ, không phải để con nói cho khách hay họ hàng nghe. Bị ép trình diễn, nhiều trẻ thu lại và từ chối cả việc ôn với ba mẹ.
Nối chủ đề lớp với hoạt động ở nhà
Bảng dưới gợi ý hoạt động ngắn ở nhà cho một số chủ đề phổ biến trong chương trình tiếng Anh mầm non. Ba mẹ chọn một hoạt động mỗi ngày, mỗi lần năm đến mười phút:
| Chủ đề ở lớp | Hoạt động ở nhà | Câu tiếng Anh dùng lại |
|---|---|---|
| Màu sắc | Phân loại quần áo, đồ chơi theo màu; tìm đồ màu trong nhà | "What colour is it?", "It is blue." |
| Con vật | Giả tiếng và dáng con vật; xem con vật thật ở công viên | "What does the dog say?", "Jump like a frog!" |
| Cơ thể | Ôn lúc tắm, lúc mặc đồ; trò Simon says | "Touch your nose", "Wash your hands." |
| Gia đình | Xem ảnh gia đình, gọi tên từng người | "Who is this?", "This is my grandma." |
| Đồ ăn | Đi chợ, phụ nấu ăn, chơi bán hàng | "I like bananas", "Can I have an apple, please?" |
| Thời tiết | Mỗi sáng nhìn trời và nói thời tiết | "It is sunny", "It is rainy today." |
| Phương tiện | Đếm xe khi đi đường, chơi xe đồ chơi | "A red car!", "Beep beep, the bus!" |
Những hoạt động này không cần chuẩn bị đặc biệt, phần lớn diễn ra trong sinh hoạt sẵn có. Câu tiếng Anh nên giống câu giáo viên dùng ở lớp; nếu không chắc, ba mẹ hỏi giáo viên hoặc nghe lại bài hát của chủ đề để lấy câu.
Dấu hiệu bài trên lớp đang ngấm vào đời sống ở nhà
Ba mẹ không cần kiểm tra để biết việc nối bài có tác dụng. Những dấu hiệu dưới đây, quan sát qua vài tuần, cho thấy những gì con gặp ở lớp đang dần trở thành của con. Chúng không phải tiêu chí chấm con, chỉ là cách để ba mẹ yên tâm và biết nên hưởng ứng ở đâu:
- Con tự hát hoặc ngâm nga bài hát tiếng Anh của lớp khi đang chơi một mình, không ai nhắc.
- Con làm đúng động tác khi nghe câu quen như "Touch your toes", "Sit down, please", dù chưa tự nói.
- Con dùng một từ tiếng Anh của chủ đề tuần trong câu tiếng Việt, như "Mẹ ơi con muốn ăn banana".
- Con chủ động rủ ba mẹ chơi trò ở lớp, hoặc giải thích luật trò chơi cho em, cho ông bà.
- Con chỉ vào đồ vật ngoài đời và gọi tên bằng tiếng Anh: con chó ở công viên, chiếc xe buýt ngoài đường.
- Con hào hứng kể "cô giáo nói…" và bắt chước giọng, điệu bộ của cô.
- Con hiểu những câu chào, câu hỏi quen của ba mẹ mà không cần dịch.
Mỗi trẻ thể hiện theo cách riêng: có bé hát nhiều mà ít nói, có bé nói từng từ mà không chịu hát, có bé chỉ làm theo động tác trong một thời gian dài. Ba mẹ nên để ý xem con đang mạnh ở đâu để hưởng ứng đúng chỗ đó, thay vì so với một danh sách hay với con nhà khác. Ghi lại vài dòng mỗi tuần về những khoảnh khắc như vậy cũng giúp ba mẹ có thông tin cụ thể khi gặp giáo viên.
Khi con kể sai, nói sai và những ngày con không muốn kể
Trẻ kể lại buổi học thường không chính xác: nhầm thứ tự, thêm chi tiết tưởng tượng, gọi sai tên trò chơi. Đây là đặc điểm bình thường của trí nhớ và lời kể ở tuổi mầm non. Ba mẹ không cần sửa từng chi tiết; điều quan trọng là con muốn kể và được lắng nghe.
Khi con nói sai một từ tiếng Anh, như nói "a apple" hay phát âm chưa rõ, ba mẹ dùng cách nhắc lại đúng một cách tự nhiên, các nhà nghiên cứu gọi là "recast": con nói "I like apple", ba mẹ đáp "Oh, you like apples! Mẹ cũng thích apples". Con nghe câu đúng ngay sau câu của mình mà không bị chỉ ra lỗi. Không nên nói "Sai rồi, nói lại", vì trẻ dễ ngại và nói ít đi.
Có những ngày con không muốn kể gì, không muốn hát, không muốn ôn. Ba mẹ tôn trọng điều đó. Trẻ cũng có ngày mệt, ngày có chuyện buồn với bạn, ngày chỉ muốn chơi tự do. Một ngày không ôn không làm mất gì; ép con trong những ngày ấy lại có thể làm con ghét giờ tiếng Anh. Nếu con không muốn kể nhiều ngày liền và có vẻ buồn khi nhắc đến lớp, ba mẹ nên nhẹ nhàng hỏi thêm và trao đổi với giáo viên để hiểu chuyện gì đang xảy ra.
Sợi dây nối lớp học với gia đình không cần căng; nó chỉ cần đều và ấm. Những phút ba mẹ lắng nghe con hát lại bài ở lớp cũng là phần nối dài của giờ học mà các giáo viên Global Star English mong mỗi gia đình giữ được.
Câu hỏi thường gặp
Con luôn trả lời "không nhớ" khi hỏi về lớp tiếng Anh thì có đáng lo không?
Không đáng lo. Trẻ mầm non khó tự kể lại cả buổi học khi được hỏi chung chung, nhất là lúc mệt. Ba mẹ đổi sang câu hỏi cụ thể về bài hát, trò chơi, con vật, và hỏi vào lúc con thư thả. Ba mẹ cũng có thể hỏi giáo viên về những gì con thể hiện ở lớp.
Có nên cho con học trước bài của tuần sau ở nhà không?
Không cần. Học trước dễ làm con mất hứng khi vào lớp, và ba mẹ có thể dạy khác cách giáo viên. Việc ở nhà nên là ôn nhẹ những gì con đã gặp ở lớp, qua bài hát và trò chơi. Phần giới thiệu nội dung mới nên để giáo viên làm.
Làm sao biết lớp đang học chủ đề gì?
Ba mẹ hỏi giáo viên chủ đề của tuần hoặc tháng, bài hát và vài từ khoá. Nhiều lớp gửi thông tin này qua kênh liên lạc với phụ huynh. Nếu lớp có giáo viên nước ngoài, ba mẹ hỏi qua giáo viên hoặc trợ giảng người Việt.
Con hát bài tiếng Anh sai lời có nên sửa không?
Không cần sửa ngay. Trẻ hát sai lời là chuyện thường, nhất là với bài mới. Ba mẹ mở bản ghi âm chuẩn và cùng hát vài lần, con sẽ tự điều chỉnh dần theo bản mẫu. Sửa liên tục làm con mất vui và ngại hát.
Mỗi ngày nên ôn bài tiếng Anh với con bao lâu?
Năm đến mười phút là đủ cho trẻ mầm non, và nên lồng vào sinh hoạt hay trò chơi thay vì ngồi học. Có ngày con không muốn thì bỏ qua. Đều đặn và vui quan trọng hơn thời lượng.
Con kể chuyện ở lớp không đúng sự thật thì sao?
Trẻ mầm non thường pha trộn chuyện thật với tưởng tượng khi kể, đó là bình thường. Ba mẹ lắng nghe, hỏi thêm nhẹ nhàng, không cần bắt bẻ. Nếu con kể điều khiến ba mẹ lo về an toàn hay cảm xúc của con, nên trao đổi trực tiếp với giáo viên.
