Trong pháp luật giáo dục Việt Nam, "trường song ngữ" hay "trường quốc tế" không phải là loại hình trường riêng. Luật Giáo dục 2019 chia cơ sở giáo dục theo loại hình công lập, dân lập, tư thục; cơ sở do nhà đầu tư nước ngoài góp vốn thuộc loại tư thục và chịu thêm quy định riêng của Nghị định 86/2018/NĐ-CP cùng các văn bản sửa đổi. Chữ "song ngữ", "quốc tế" trong lời giới thiệu thường mô tả chương trình hoặc định hướng của trường, không thay cho tư cách pháp lý.
Điều ba mẹ cần xem vì vậy không phải tên gọi, mà là giấy tờ: trường được thành lập hay cho phép hoạt động theo quyết định nào, đang thực hiện chương trình gì, chương trình nước ngoài (nếu có) có được phép theo quy định không, và trường đã qua kiểm định chất lượng hay chưa.
Bài này giải thích các loại hình thật trong hệ thống, ý nghĩa sư phạm của chữ "song ngữ" với trẻ nhỏ, những dấu hiệu lời giới thiệu vượt quá thực tế và cách xác minh một cơ sở mầm non. Bài không so sánh hay xếp hạng trường nào.
Các loại hình cơ sở giáo dục mầm non thật sự gồm những gì?
Theo Luật Giáo dục 2019 và các văn bản hướng dẫn, trẻ mầm non có thể được chăm sóc, giáo dục ở những loại cơ sở sau. Bảng tóm theo đặc điểm chung, chi tiết điều kiện từng loại ba mẹ nên xem văn bản hiện hành:
| Loại hình | Đặc điểm chung | Ghi chú khi gặp chữ "song ngữ", "quốc tế" |
|---|---|---|
| Trường mầm non công lập | Nhà nước đầu tư, quản lý | Có thể có làm quen tiếng Anh tự nguyện theo Thông tư 50/2020 |
| Trường mầm non dân lập | Cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập | Ít gặp ở đô thị lớn |
| Trường mầm non tư thục (vốn trong nước) | Nhà đầu tư trong nước đầu tư, bảo đảm điều kiện hoạt động | Nhiều trường tự giới thiệu là song ngữ; chương trình phải theo quy định |
| Tư thục có vốn đầu tư nước ngoài | Vẫn là loại hình tư thục, có nhà đầu tư nước ngoài; thêm điều kiện theo Nghị định 86/2018/NĐ-CP | Thường dùng chữ "quốc tế"; điều kiện nhận học sinh Việt Nam và chương trình có quy định riêng |
| Nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập | Quy mô nhỏ, được cấp phép theo điều kiện riêng | Cần xem giấy phép như mọi cơ sở khác |
| Trung tâm ngoại ngữ | Không phải cơ sở giáo dục mầm non | Chỉ dạy ngoại ngữ, không thay cho việc đi học mầm non |
Một trường mầm non tư thục do nhà đầu tư trong nước thành lập vẫn là trường tư thục, dù tên thương mại có chữ "quốc tế". Ngược lại, một cơ sở có vốn nước ngoài cũng không tự động có chương trình tốt hơn. Loại hình chỉ cho biết khuôn khổ pháp lý, không nói lên chất lượng.
Tên gọi của trường được quy định thế nào?
Tên chính thức của một cơ sở giáo dục được ghi trong quyết định thành lập hoặc cho phép hoạt động, và việc đặt tên phải theo quy định của văn bản về tổ chức, hoạt động của loại cơ sở đó. Đây là tên dùng trên con dấu, giấy tờ, hồ sơ của trẻ.
Bên cạnh tên chính thức, nhiều trường dùng tên thương hiệu, khẩu hiệu, lời giới thiệu như "song ngữ", "chuẩn quốc tế", "theo chương trình của nước X". Những chữ này không phải lúc nào cũng sai, nhưng chúng không có giá trị như một chứng nhận. Một trường gọi mình là song ngữ có thể có nửa thời gian trong ngày bằng tiếng Anh, cũng có thể chỉ có vài giờ tiếng Anh mỗi tuần.
Ba mẹ có thể đối chiếu tên trên biển, trên trang giới thiệu với tên trong quyết định thành lập hay cho phép hoạt động. Nếu hai tên khác nhau nhiều, hỏi trường để hiểu mối quan hệ giữa thương hiệu và pháp nhân là cách đơn giản để tránh nhầm lẫn khi cần làm giấy tờ cho con sau này.
Chương trình nước ngoài ở trường mầm non được phép đến đâu?
Mọi cơ sở giáo dục mầm non trong hệ thống quốc dân đều có nghĩa vụ thực hiện Chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với những điều chỉnh, bổ sung được phép. Việc dùng thêm chương trình, học liệu nước ngoài, hay tổ chức chương trình theo hình thức hợp tác, liên kết với nước ngoài, chịu sự điều chỉnh của các quy định riêng về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong giáo dục, trong đó có Nghị định 86/2018/NĐ-CP.
Với trẻ em Việt Nam, nguyên tắc chung là việc dùng chương trình nước ngoài không được thay thế các nội dung giáo dục cốt lõi mà trẻ cần có, như ngôn ngữ tiếng Việt và giáo dục về văn hoá, truyền thống. Mức độ cụ thể khác nhau theo loại hình và theo văn bản cho phép của từng trường, nên ba mẹ cần hỏi trường đang thực hiện theo văn bản nào.
Quy định về hợp tác, đầu tư nước ngoài trong giáo dục đã được điều chỉnh qua thời gian. Khi đọc thông tin, ba mẹ nên kiểm văn bản còn hiệu lực trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, không dựa vào bài viết cũ.
"Song ngữ" với trẻ mầm non nghĩa là gì về mặt sư phạm?
Song ngữ là chuyện thời gian và tương tác. Trong nghiên cứu, một chương trình được coi là song ngữ khi trẻ dùng hai ngôn ngữ cho những hoạt động có ý nghĩa với tỷ lệ đáng kể trong ngày, chứ không chỉ học ngôn ngữ thứ hai vài tiết mỗi tuần. Vài giờ tiếng Anh mỗi tuần là làm quen ngoại ngữ, không phải song ngữ.
Có nhiều mô hình khác nhau. Có nơi chia theo người: một giáo viên nói tiếng Anh, một giáo viên nói tiếng Việt. Có nơi chia theo thời gian: buổi sáng hoạt động nào bằng tiếng nào. Có nơi chia theo hoạt động: khám phá khoa học bằng tiếng Anh, kể chuyện dân gian bằng tiếng Việt. Không mô hình nào là duy nhất đúng.
Tiếng Việt vẫn phải được phát triển đầy đủ. Một chương trình song ngữ tốt cho trẻ Việt không lấy bớt tiếng Việt. Trẻ vẫn cần nghe truyện, đọc thơ, trò chuyện phong phú bằng tiếng mẹ đẻ để chuẩn bị đọc viết tiếng Việt ở lớp 1.
Giáo viên quyết định tất cả. Song ngữ trên giấy mà giáo viên tiếng Anh thay liên tục, giáo viên Việt không phối hợp, thì trẻ chỉ có những mảnh rời rạc. Ba mẹ nên hỏi về sự ổn định của đội ngũ hơn là tỷ lệ phần trăm trong quảng cáo.
Dấu hiệu lời giới thiệu có thể vượt quá thực tế
Không phải lời quảng bá nào cũng sai, nhưng một số cách nói đáng để ba mẹ hỏi thêm cho rõ:
- "Chuẩn quốc tế" mà không nói chuẩn của tổ chức nào, đánh giá khi nào, theo tiêu chí gì.
- "Bằng cấp quốc tế cho trẻ": trẻ mầm non không có văn bằng; giấy chứng nhận của một tổ chức nước ngoài cho trẻ nhỏ không phải văn bằng trong hệ thống giáo dục Việt Nam.
- "Con nói như người bản xứ sau một năm": lời hứa không có cơ sở khoa học với trẻ học vài giờ mỗi tuần trong môi trường nói tiếng Việt.
- "Chương trình của nước X" mà trường không giải thích được việc áp dụng có được phép theo quy định Việt Nam không.
- "Không học tiếng Việt cũng được": mọi trẻ Việt Nam ở cơ sở mầm non trong hệ thống quốc dân đều cần được chuẩn bị tiếng Việt cho lớp 1.
Câu hỏi đúng không làm mất lòng một trường tử tế. Trường làm đúng thường sẵn sàng đưa giấy tờ, giải thích chương trình, mời ba mẹ dự giờ.
Kiểm định chất lượng và công nhận đạt chuẩn khác lời quảng bá thế nào?
Trong hệ thống giáo dục Việt Nam, trường mầm non có thể được đánh giá ngoài để công nhận đạt kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia, theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đây là hình thức đánh giá chính thức, có tiêu chí công khai, do cơ quan có thẩm quyền thực hiện và công nhận.
Bên cạnh đó, một số trường có thêm chứng nhận, công nhận của tổ chức nước ngoài về chương trình hay phương pháp. Những chứng nhận này có giá trị tham khảo, nhưng không thay cho kiểm định theo quy định Việt Nam. Ba mẹ đọc chứng nhận nên hỏi tổ chức nào cấp, đánh giá cái gì, còn hiệu lực đến khi nào.
Việc một trường chưa qua kiểm định không có nghĩa trường kém; nhiều trường mới thành lập chưa đến thời điểm đánh giá. Điều quan trọng là trường nói đúng trạng thái của mình, và ba mẹ hiểu đúng ý nghĩa của từng loại giấy.
Điều gì đáng hỏi hơn tên gọi?
Khi tên gọi không nói lên nhiều, những câu hỏi dưới đây giúp ba mẹ thấy được thực chất môi trường ngôn ngữ mà con sẽ sống trong đó mỗi ngày:
- Một ngày của trẻ có bao nhiêu thời gian bằng tiếng Anh, vào những hoạt động nào? Câu trả lời cụ thể theo lịch sinh hoạt cho biết nhiều hơn tỷ lệ phần trăm trong tờ giới thiệu.
- Ai nói tiếng Anh với trẻ? Giáo viên nước ngoài, giáo viên Việt dạy tiếng Anh hay cả giáo viên chủ nhiệm. Trẻ có bao nhiêu người lớn để trò chuyện thật bằng tiếng Anh.
- Đội ngũ có ổn định không? Trẻ nhỏ cần gắn bó; giáo viên thay liên tục làm trẻ phải làm quen lại từ đầu.
- Tiếng Việt được chăm thế nào? Giờ kể chuyện, đọc thơ, trò chuyện bằng tiếng Việt có được giữ đủ không, nhất là ở năm lá.
- Trẻ được nhận xét ra sao? Nhận xét bằng quan sát, hồ sơ, ví dụ cụ thể là phù hợp; điểm số và xếp hạng cho trẻ mầm non thì không.
- Khi trẻ không hiểu, khi trẻ khóc, ai xử lý và bằng tiếng gì? Câu trả lời cho thấy trường đặt cảm giác an toàn của trẻ ở đâu.
Những câu hỏi này áp dụng cho mọi loại hình, từ trường công lập có giờ tiếng Anh tự nguyện đến cơ sở có vốn nước ngoài. Chúng giúp ba mẹ so sánh theo những gì con thật sự trải qua, không theo nhãn dán bên ngoài.
Xác minh một trường mầm non: hỏi ai, xem gì
Ba mẹ có thể làm theo các bước sau, từ đơn giản đến kỹ lưỡng, tuỳ mức cần thiết:
- Xin xem quyết định thành lập hoặc cho phép hoạt động giáo dục của trường, đối chiếu tên pháp nhân và địa chỉ hoạt động.
- Hỏi chương trình đang thực hiện: Chương trình giáo dục mầm non của Bộ, phần bổ sung nào, chương trình nước ngoài nào (nếu có) và văn bản cho phép.
- Hỏi về đội ngũ: giáo viên có đạt chuẩn theo quy định không, giáo viên nước ngoài có đủ giấy tờ làm việc hợp pháp không.
- Hỏi về kiểm định chất lượng, công nhận đạt chuẩn, và các chứng nhận khác nếu trường nêu trong giới thiệu.
- Khi cần, liên hệ Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc Uỷ ban nhân dân phường, xã nơi trường đặt trụ sở theo phân cấp quản lý hiện hành để xác minh.
Ở TP.HCM, nơi có rất nhiều trường mầm non tư thục và cơ sở có yếu tố nước ngoài, bước xác minh này giúp ba mẹ chọn bằng thông tin thay vì bằng tên gọi. Global Star English sẵn sàng cung cấp thông tin về tư cách pháp lý và chương trình của nhà trường khi ba mẹ đăng ký tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non song ngữ có được Bộ Giáo dục công nhận là một loại hình riêng không?
Không. Luật Giáo dục 2019 không có loại hình "trường song ngữ". Song ngữ là cách mô tả chương trình hoặc định hướng ngôn ngữ của trường. Về pháp lý, trường vẫn thuộc một trong ba loại hình công lập, dân lập hoặc tư thục; trường có vốn đầu tư nước ngoài nằm trong loại tư thục và chịu thêm quy định riêng.
Trẻ học trường mầm non quốc tế lên lớp 1 trường công có bị ảnh hưởng không?
Trẻ đã học ở cơ sở mầm non trong hệ thống quốc dân, có thực hiện Chương trình giáo dục mầm non, thường chuyển lên lớp 1 trường công bình thường. Điều cần chú ý là năng lực tiếng Việt của trẻ, vì lớp 1 dạy đọc viết tiếng Việt.
Làm sao biết trường có vốn đầu tư nước ngoài hay không?
Thông tin này thể hiện trong quyết định cho phép thành lập và giấy tờ đầu tư của trường. Ba mẹ có thể hỏi trường trực tiếp hoặc liên hệ cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương để xác minh khi cần.
Chứng nhận của tổ chức nước ngoài có giá trị như kiểm định chất lượng không?
Không thay thế. Kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia là đánh giá chính thức theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chứng nhận nước ngoài chỉ có giá trị tham khảo về một chương trình hay phương pháp cụ thể.
Học ở trung tâm ngoại ngữ có thay được việc đi học mầm non không?
Không. Trung tâm ngoại ngữ chỉ dạy ngoại ngữ và không phải cơ sở giáo dục mầm non, không thực hiện chương trình chăm sóc, giáo dục toàn diện cho trẻ. Trẻ học tiếng Anh ở trung tâm vẫn cần được đi học mầm non như bình thường.
