Chương trình làm quen với tiếng Anh dành cho trẻ em mẫu giáo được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành kèm Thông tư 50/2020/TT-BGDĐT. Đây là văn bản cấp quốc gia nói rõ trẻ mẫu giáo được làm quen tiếng Anh theo mục tiêu nào, tổ chức ra sao và trường cần đủ điều kiện gì mới được thực hiện.
Điểm cốt lõi ba mẹ cần nắm: đây là chương trình làm quen, không phải một môn học có bài kiểm tra. Văn bản đặt trọng tâm vào việc trẻ hứng thú, tự tin, nghe và phản hồi bằng tiếng Anh qua hoạt động vui chơi, không đặt chỉ tiêu số từ hay yêu cầu đọc viết. Việc tổ chức cũng không bắt buộc với mọi trường mà dựa trên nhu cầu của gia đình và điều kiện thật của từng cơ sở.
Bài dưới đây đọc văn bản theo góc nhìn của phụ huynh: văn bản ra đời trong bối cảnh nào, mục tiêu được viết ra sao, những điều kiện nào trường phải đáp ứng, trẻ được đánh giá thế nào, và ba mẹ nên hỏi gì khi trường của con thông báo có giờ tiếng Anh.
Vì sao cần một văn bản riêng cho tiếng Anh ở bậc mẫu giáo?
Trước khi có Thông tư 50/2020, việc cho trẻ mẫu giáo học tiếng Anh ở Việt Nam đã diễn ra khá rộng, nhất là ở các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội. Trường công lập mời đơn vị bên ngoài vào dạy ngoài giờ, trường tư thục tự xây chương trình, trung tâm ngoại ngữ mở lớp cho trẻ từ ba, bốn tuổi. Mỗi nơi một cách, không có khung chung để biết thế nào là vừa sức, thế nào là dạy quá tuổi.
Khoảng trống đó dẫn tới những chuyện ba mẹ hay gặp: có lớp cho trẻ bốn tuổi chép chữ cái, có lớp kiểm tra từ vựng hằng tuần, có nơi chỉ bật video cho trẻ xem rồi gọi là học tiếng Anh. Ngành giáo dục mầm non vốn có nguyên tắc chung là học qua chơi, lấy trẻ làm trung tâm, nhưng nguyên tắc đó chưa được viết riêng cho môn ngoại ngữ.
Thông tư 50/2020 lấp chỗ trống bằng cách đặt việc làm quen tiếng Anh vào đúng khuôn của giáo dục mầm non. Văn bản không tạo ra một môn học mới, mà mô tả một chương trình bổ trợ đi cùng Chương trình giáo dục mầm non hiện hành, theo cùng triết lý: trẻ được chơi, được trải nghiệm, được giao tiếp trong môi trường an toàn. Nó cũng là một phần của chuỗi chính sách ngoại ngữ dài hơn, nối từ Đề án Ngoại ngữ Quốc gia đến chương trình tiếng Anh phổ thông năm 2018.
Thông tư 50/2020 nằm ở đâu trong hệ thống văn bản về mầm non?
Để đọc đúng một thông tư, cần biết nó đứng cạnh những văn bản nào. Ở tầng cao nhất là Luật Giáo dục 2019, xác định giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân, dành cho trẻ từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi, gồm nhà trẻ và mẫu giáo. Luật không nhắc tới tiếng Anh ở bậc này; nó đặt mục tiêu chung là phát triển toàn diện và chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1.
Tầng tiếp theo là Chương trình giáo dục mầm non, ban hành từ Thông tư 17/2009/TT-BGDĐT và đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, trong đó có các lần năm 2016 và 2020. Đây là chương trình chính mà mọi cơ sở mầm non phải thực hiện, với năm lĩnh vực phát triển của trẻ. Bên cạnh đó là Điều lệ trường mầm non (Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT), quy định cách tổ chức và hoạt động của nhà trường.
Thông tư 50/2020 đứng ở vị trí bổ trợ: nó không sửa chương trình chính, không thêm môn, mà mở ra một chương trình làm quen được thực hiện bên cạnh, ở nơi đủ điều kiện. Hiểu vị trí này giúp ba mẹ trả lời được câu hỏi hay gặp: tiếng Anh có phải "môn học" của mầm non không. Câu trả lời là không; nó là hoạt động làm quen có khung, đặt dưới chương trình chính chứ không ngang hàng.
Mục tiêu của chương trình được viết theo hướng nào?
Hứng thú đi trước kiến thức. Tinh thần xuyên suốt của văn bản là giúp trẻ có cảm xúc tích cực với tiếng Anh, thấy vui khi nghe một bài hát, một câu chuyện, một trò chơi bằng ngôn ngữ khác. Đây là mục tiêu nền: một đứa trẻ thích tiếng Anh ở tuổi năm, sáu sẽ có thái độ học tốt hơn khi lên tiểu học, dù vốn từ chưa nhiều.
Nghe và phản hồi là kỹ năng chính. Chương trình hướng tới việc trẻ nghe hiểu những lời nói đơn giản, quen thuộc trong sinh hoạt và đáp lại bằng cử chỉ, hành động hoặc vài từ, vài câu ngắn. Nói cách khác, kỹ năng được nhấn là nghe và nói ở mức sơ khởi, đúng với cách trẻ nhỏ tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai.
Tự tin khi giao tiếp. Văn bản coi trọng việc trẻ mạnh dạn tham gia, không sợ sai. Ở tuổi mẫu giáo, một bé dám nói "hello" với người lạ hay giơ tay khi cô hỏi màu sắc là đã đạt được điều quan trọng hơn việc nhớ thêm mười từ mới.
Gắn với sự phát triển toàn diện. Việc làm quen tiếng Anh không tách rời các lĩnh vực phát triển khác của trẻ như thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm xã hội và thẩm mỹ. Hoạt động tiếng Anh tốt thường đồng thời là hoạt động vận động, khám phá, âm nhạc hay tạo hình.
Không đặt chỉ tiêu đọc viết. Chương trình làm quen không đòi trẻ đọc, viết tiếng Anh. Điều này khớp với nguyên tắc chung của bậc mầm non là không dạy trẻ đọc viết như ở lớp 1. Nếu một lớp yêu cầu trẻ năm tuổi chép từ tiếng Anh vào vở, ba mẹ có cơ sở để hỏi lại nhà trường.
Hoạt động tiếng Anh được tổ chức theo tinh thần nào?
Văn bản không quy định từng bài, từng giờ mà đưa ra định hướng để giáo viên thiết kế. Theo tinh thần chung đó, một giờ làm quen tiếng Anh đúng hướng thường có những đặc điểm sau:
- Học qua chơi: trò chơi vận động, trò chơi đóng vai, trò chơi với đồ vật thật là hình thức chủ đạo, không phải ngồi nghe giảng.
- Chủ đề gần gũi: bản thân, gia đình, trường lớp, đồ chơi, con vật, cây cối, thời tiết, những thứ trẻ gặp mỗi ngày và đã quen bằng tiếng Việt.
- Lặp lại có chủ đích: câu chào, câu dặn dò, bài hát được dùng lại nhiều buổi để trẻ nhận ra và bắt chước dần.
- Tích hợp vào sinh hoạt: tiếng Anh xuất hiện cả lúc rửa tay, xếp hàng, ăn bữa phụ, không chỉ trong một khung giờ đóng kín.
- Nhóm nhỏ, thời lượng ngắn: sức tập trung của trẻ mẫu giáo có hạn nên mỗi hoạt động gọn, chuyển đổi nhịp nhàng giữa ngồi, đứng, di chuyển.
- Trẻ được phản hồi bằng nhiều cách: chỉ tay, gật đầu, làm động tác, nói một từ đều được chấp nhận là phản hồi.
Những đặc điểm này không mới với người làm mầm non; điểm khác là giờ đây chúng được ghi thành định hướng chính thức cho riêng tiếng Anh. Ba mẹ khi dự giờ hoặc xem video lớp học có thể đối chiếu: lớp có giống một giờ chơi có chủ đích không, hay giống một tiết học thu nhỏ của học sinh lớn.
Trường phải đủ những điều kiện gì mới được tổ chức?
Thông tư 50/2020 gắn việc tổ chức với điều kiện thực hiện. Văn bản nêu yêu cầu với giáo viên, cơ sở vật chất, tài liệu và sự đồng thuận của gia đình. Chi tiết từng tiêu chí, nhất là chuẩn trình độ giáo viên, ba mẹ nên đọc nguyên văn trên cổng thông tin của Bộ vì có thể được hướng dẫn bổ sung. Bảng dưới tóm theo nhóm:
| Nhóm điều kiện | Nội dung chính theo tinh thần văn bản | Ba mẹ có thể kiểm bằng cách |
|---|---|---|
| Giáo viên | Có trình độ tiếng Anh theo chuẩn được nêu trong văn bản, đồng thời hiểu đặc điểm tâm sinh lý trẻ mầm non | Hỏi trường giáo viên có chứng chỉ gì, đã được bồi dưỡng về giáo dục mầm non chưa |
| Cơ sở vật chất | Phòng học hoặc góc hoạt động an toàn, đủ chỗ cho trẻ vận động, có học liệu phù hợp | Xem lớp học thật, không chỉ ảnh quảng bá |
| Tài liệu | Học liệu được lựa chọn theo quy định, phù hợp độ tuổi | Hỏi tên bộ tài liệu, ai duyệt, có dùng sách bài tập cho trẻ không |
| Sự tự nguyện | Tổ chức dựa trên nhu cầu và sự đồng ý của cha mẹ | Xem có văn bản đăng ký, có quyền không tham gia không |
| Không ảnh hưởng chương trình chính | Giờ tiếng Anh không lấn thời gian thực hiện Chương trình giáo dục mầm non | Đối chiếu thời khoá biểu một ngày của lớp |
Điều kiện là phần ba mẹ dễ bỏ qua nhất, nhưng cũng là phần quyết định chất lượng. Một chương trình viết đẹp mà giáo viên không hiểu trẻ nhỏ, lớp học chật không chỗ vận động, thì trẻ cũng chỉ ngồi nghe như ở một lớp học thêm.
Trẻ được đánh giá thế nào trong chương trình làm quen?
Giáo dục mầm non ở Việt Nam đánh giá trẻ chủ yếu qua quan sát hằng ngày và theo giai đoạn, không chấm điểm, không xếp loại. Chương trình làm quen tiếng Anh đi theo đúng nguyên tắc đó. Giáo viên ghi nhận trẻ có hứng thú không, có tham gia hoạt động không, có hiểu và đáp lại những lời nói quen thuộc không, rồi dùng nhận xét đó để điều chỉnh cách tổ chức cho phù hợp với từng nhóm trẻ.
Ba mẹ vì vậy không nên chờ một bảng điểm tiếng Anh từ lớp mẫu giáo của con. Thứ có ích hơn là nhận xét cụ thể: con thích bài hát nào, con hay dùng câu nào, con tham gia trò chơi ra sao, con có lúc nào còn ngại. Nếu trường gửi về một con số hoặc xếp hạng giữa các bạn trong lớp, cách làm đó đi ngược tinh thần đánh giá của bậc học.
Một điểm nữa: đánh giá trong chương trình làm quen là để giáo viên dạy tốt hơn, không phải để xét tuyển hay phân lớp năng khiếu. Những kỳ thi, chứng chỉ quốc tế cho thiếu nhi là chuyện ngoài chương trình, và với trẻ mẫu giáo, các nhà giáo dục mầm non nhìn chung không khuyến khích luyện thi.
Đọc văn bản và hỏi nhà trường: năm bước cho ba mẹ
Văn bản pháp quy không dễ đọc, nhưng ba mẹ không cần đọc hết mới dùng được. Một cách tiếp cận gọn:
- Tra nguyên văn Thông tư 50/2020/TT-BGDĐT trên cổng thông tin của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, đọc phần mục tiêu và điều kiện thực hiện trước.
- Kiểm xem văn bản còn hiệu lực, có văn bản hướng dẫn hoặc sửa đổi nào kèm theo không, vì chính sách ngoại ngữ đang được điều chỉnh theo các định hướng mới.
- Hỏi nhà trường giờ tiếng Anh của con dựa trên chương trình nào: chương trình làm quen theo Thông tư 50, chương trình riêng của trường, hay chương trình của đối tác.
- Hỏi cụ thể về giáo viên, thời lượng một buổi, số trẻ một nhóm, cách trẻ được nhận xét, và việc gia đình có được chọn không tham gia hay không.
- Quan sát con sau vài tuần: con có vui khi nhắc tới giờ tiếng Anh không, có tự hát, tự nói vài câu ở nhà không. Đó là chỉ báo gần nhất với mục tiêu văn bản đặt ra.
Văn bản là khung tối thiểu, không phải giới hạn trên. Một trường có thể làm nhiều hơn, miễn là vẫn giữ đúng tinh thần học qua chơi, không ép trẻ và không lấn chương trình chính. Global Star English xây giờ tiếng Anh cho trẻ mầm non trên đúng tinh thần đó, và ba mẹ có thể đăng ký tư vấn với nhà trường để xem cách lớp học được tổ chức.
Câu hỏi thường gặp
Thông tư 50/2020 có bắt buộc mọi trường mầm non phải dạy tiếng Anh không?
Không. Văn bản ban hành chương trình làm quen để các cơ sở có đủ điều kiện tổ chức khi gia đình có nhu cầu. Trường chưa đủ giáo viên, cơ sở vật chất hoặc phụ huynh không đăng ký thì không tổ chức, và trẻ vẫn học trọn Chương trình giáo dục mầm non như bình thường.
Chương trình làm quen tiếng Anh áp dụng cho trẻ mấy tuổi?
Văn bản dành cho trẻ em mẫu giáo, tức lứa tuổi từ ba đến sáu tuổi theo cách chia của giáo dục mầm non. Trẻ nhà trẻ dưới ba tuổi không thuộc phạm vi chương trình này; nếu cơ sở có hoạt động tiếng Anh cho nhóm nhỏ hơn thì đó là cách làm riêng của cơ sở.
Trường tư thục có phải theo Thông tư 50 không hay được dạy chương trình riêng?
Trường tư thục cũng là cơ sở giáo dục mầm non trong hệ thống quốc dân nên chịu sự quản lý chung của ngành. Việc dùng chương trình riêng hay chương trình của đối tác nước ngoài còn liên quan tới quy định khác về chương trình và liên kết. Ba mẹ nên hỏi trường đang thực hiện theo văn bản nào và được cơ quan nào chấp thuận.
Con học chương trình làm quen ở mẫu giáo thì lên lớp 1 có được miễn gì không?
Không có cơ chế miễn học hay xếp lớp dựa trên chương trình làm quen ở mẫu giáo. Lợi ích nằm ở chỗ trẻ đã quen âm thanh, quen cách học tiếng Anh qua hoạt động, nên vào lớp tiếng Anh ở tiểu học thường tự tin hơn, không phải ở giấy tờ hay ưu tiên nào.
Tìm nguyên văn Thông tư 50/2020/TT-BGDĐT ở đâu cho chính xác?
Nguồn đáng tin nhất là mục văn bản trên cổng thông tin điện tử của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật. Khi đọc, ba mẹ nên xem phần tình trạng hiệu lực và các văn bản liên quan để biết có điều khoản nào đã được thay đổi.
Giờ tiếng Anh có được thay cho giờ hoạt động khác trong ngày của trẻ không?
Theo tinh thần văn bản, việc làm quen tiếng Anh không được làm ảnh hưởng tới thời gian thực hiện chương trình chính. Nếu thấy giờ tiếng Anh thay hẳn giờ chơi ngoài trời hay giờ ngủ trưa của con, ba mẹ nên trao đổi với nhà trường để hiểu cách sắp xếp.
