Tiếng Anh cho trẻ 3–4 tuổi lớp mầm: từ nghe hiểu sang những câu nói đầu tiên

Ở lớp mầm, tức trẻ 3–4 tuổi, tiếng Anh chuyển dần từ "nghe và làm theo" sang "nói những cụm ngắn có ích": xin một món đồ, gọi tên một con vật, trả lời yes hoặc no, hát trọn một câu. Nghe hiểu vẫn đi trước, nhưng đây là tuổi nhiều trẻ bắt đầu bật ra tiếng Anh một cách tự nhiên nếu được gợi đúng cách.

Vì vậy chương trình cho lớp mầm khác lớp nhà trẻ ở chỗ cố ý tạo dịp để trẻ nói: câu hỏi lựa chọn, trò chơi đổi lượt, câu lặp lại trong truyện để trẻ đồng thanh. Phần dưới nói về bước chuyển phát triển của tuổi 3–4, mục tiêu vừa sức, những dạng hoạt động mở đường cho lời nói, cách người lớn đáp lại khi trẻ nói sai, và những điều lớp mầm chưa cần.

Bước chuyển của tuổi 3–4: trẻ muốn nói và muốn chơi cùng bạn

Ba tuổi là một mốc lớn trong tiếng mẹ đẻ. Trẻ nói câu dài hơn, bắt đầu dùng từ chỉ thời gian và số nhiều, hỏi "tại sao" liên tục. Trẻ cũng bắt đầu chơi cùng bạn thay vì chỉ chơi cạnh bạn, biết đợi lượt trong một trò chơi đơn giản, và thích đóng vai: làm mẹ, làm bác sĩ, làm người bán hàng.

Những thay đổi này mở ra cửa cho tiếng Anh. Trẻ có lý do để nói, vì muốn tham gia trò chơi với bạn; có khả năng đợi lượt, nên trò chơi đối đáp trở nên khả thi; và có trí tưởng tượng, nên một câu chuyện có nhân vật bắt đầu hấp dẫn. Một lớp mầm làm tốt tận dụng đúng ba điều đó chứ không thêm bài tập.

Mặt khác, trẻ 3–4 tuổi vẫn còn nhỏ. Sự chú ý vẫn ngắn, bàn tay chưa khéo, cảm xúc lên xuống nhanh. Có trẻ đã đi nhà trẻ quen nề nếp lớp học, có trẻ lần đầu rời nhà. Đầu năm lớp mầm, nhiều trẻ cần vài tuần để ổn định trước khi sẵn sàng cho bất cứ nội dung nào, và chương trình tiếng Anh nên tính khoảng thời gian ấy vào kế hoạch.

Mục tiêu tiếng Anh vừa sức cho lớp mầm

So với tuổi nhà trẻ, mục tiêu lớp mầm thêm phần nói, nhưng vẫn là nói ngắn và nói trong ngữ cảnh quen. Bảng dưới chia theo bốn mặt để ba mẹ dễ hình dung:

Chữ "vừa sức" ở đây nghĩa là phần lớn trẻ đạt được sau một năm tiếp xúc đều đặn, không phải là ngưỡng để đánh trượt trẻ nào. Có trẻ lớp mầm đã nói được câu đầy đủ, có trẻ vẫn im lặng phần lớn thời gian mà hiểu rất tốt. Cả hai đều đang đi đúng đường của riêng mình.

Cũng nên để ý cột tương tác. Với trẻ ba tuổi, nói được "my turn" đúng lúc trong trò chơi có giá trị hơn đọc thuộc mười từ màu sắc, vì đó là tiếng Anh được dùng để làm một việc thật với người thật.

Năm dạng hoạt động mở đường cho lời nói

Câu hỏi lựa chọn. Thay vì hỏi "đây là con gì", người dạy hỏi "is it a cat or a dog?". Trẻ không phải tự lục trí nhớ mà chỉ cần chọn và lặp lại một chữ vừa nghe. Đây là bậc thang đầu tiên từ nghe sang nói, giảm áp lực mà vẫn cho trẻ phát ra tiếng.

Truyện có câu lặp lại. Những truyện tranh xây quanh một câu lặp đi lặp lại cho trẻ đoán trước được câu sắp đến. Lần thứ ba, thứ tư, trẻ bắt đầu nói cùng người đọc. Đồng thanh trong nhóm cũng an toàn hơn nói một mình trước cả lớp.

Trò chơi đổi lượt. Lăn bóng cho nhau kèm một câu ngắn, xếp hàng đi qua "cổng" và nói một chữ, bốc đồ trong túi rồi gọi tên. Luật đơn giản, lượt ngắn, ai cũng đến lượt. Trẻ 3–4 tuổi thích cảm giác được đến lượt mình.

Đóng vai đơn giản. Góc bán hàng với vài món đồ chơi, góc bác sĩ với ống nghe đồ chơi. Người lớn đóng một vai, đưa ra một hai câu mẫu, trẻ đáp lại. Không cần kịch bản dài; một đoạn hội thoại ba câu là đủ cho tuổi này.

Bài hát có chỗ trống. Người lớn hát và dừng ở chữ cuối câu, để trẻ tự điền. Trò này biến bài hát quen thành dịp nói, và trẻ thường rất hào hứng vì "biết" câu trả lời.

Khi trẻ nói sai: đáp lại thế nào cho đúng tuổi

Trẻ lớp mầm sẽ nói sai rất nhiều, và đó là dấu hiệu tốt: trẻ đang thử dùng tiếng Anh. Một trẻ chỉ vào hai con mèo và nói "two cat" đã làm được nhiều việc cùng lúc: đếm, nhớ tên con vật, ghép hai chữ thành một ý. Thiếu chữ "s" ở cuối là chuyện nhỏ so với những gì trẻ vừa làm được.

Cách đáp phù hợp nhất với tuổi này là nhắc lại đúng một cách tự nhiên, trong các tài liệu về dạy ngôn ngữ thường gọi là "recast": người lớn vui vẻ nói "yes, two cats!", nhấn nhẹ phần đúng, rồi tiếp tục trò chơi. Không dừng lại giải thích ngữ pháp, không bắt trẻ nói lại cho đúng. Trẻ nghe được dạng đúng ngay sau ý của chính mình, trong lúc đang hứng thú, và đó là thời điểm tiếp nhận tốt.

Ngược lại, sửa lỗi kiểu "không phải, phải nói là two cats, con nói lại xem nào" làm trẻ ba tuổi chùn lại. Lần sau trẻ có thể chọn im lặng cho an toàn. Ba mẹ ở nhà cũng nên dùng cách đáp như vậy: khen ý, nhắc lại dạng đúng một lần, rồi đi tiếp. Cách xử lý chi tiết khi trẻ trộn tiếng Anh với tiếng Việt thuộc chuyên mục nghe nói và phản xạ; ở đây chỉ cần nhớ nguyên tắc: tuổi mầm cần được nói nhiều hơn cần được nói đúng.

Lớp mầm học những chủ đề gì và đi sâu đến đâu

Chủ đề của lớp mầm nhìn qua giống tuổi nhà trẻ, nhưng mỗi chủ đề được đi sâu hơn một bậc. Một số chủ đề thường gặp và độ sâu hợp với tuổi 3–4:

• Bản thân và cơ thể: không chỉ gọi tên bộ phận mà còn nói việc mình làm được, như chạy, nhảy, rửa tay.
• Gia đình: gọi tên người thân, giới thiệu ngắn một người trong ảnh gia đình mang tới lớp.
• Màu sắc và hình khối: phân loại đồ chơi theo màu, tìm đồ vật có hình tròn quanh lớp.
• Con vật: tên, tiếng kêu, cách di chuyển; bắt chước con vật trong trò chơi vận động.
• Đồ ăn: nói thích hay không thích, xin một món trong trò chơi đóng vai bữa ăn.
• Thời tiết và quần áo: trời nắng mặc gì, trời mưa mang gì, gắn với việc trẻ thật sự thấy ngoài cửa sổ.
• Số đếm nhỏ: đếm đồ vật thật trong phạm vi nhỏ, gắn với trò chơi chứ không học thuộc dãy số.

Điểm chung là mỗi chủ đề gắn với một việc trẻ làm được bằng tiếng Anh, chứ không dừng ở danh sách từ. Trẻ học "red" để xin cây bút đỏ, học "rain" để nói về cơn mưa vừa đi qua sân trường.

Những chủ đề này sẽ quay lại ở lớp chồi và lớp lá với độ sâu tăng dần. Cách chương trình sắp xếp chủ đề theo vòng xoáy qua các năm được bàn kỹ ở bài riêng về chủ đề tiếng Anh mầm non trong cùng chuyên mục.

Một tuần học của lớp mầm trông ra sao

Thay vì chia nhỏ từng buổi thành các mục từ vựng riêng lẻ, nhiều chương trình cho lớp mầm xây cả tuần quanh một câu chuyện hoặc một chủ đề. Ví dụ tuần "con vật ở nông trại": buổi đầu trẻ nghe một truyện tranh về chú gà đi tìm mẹ, làm động tác của từng con vật; buổi sau chơi trò bốc thú đồ chơi trong túi và gọi tên; buổi cuối đóng vai các con vật trong truyện và nói câu lặp lại của nhân vật.

Cách xếp này có hai cái lợi. Trẻ gặp lại cùng một nhóm từ và câu trong ba bốn hoạt động khác nhau, nên mỗi lần gặp là một lần củng cố mà không thấy nhàm. Và câu chuyện cho trẻ một sợi dây để nhớ: chữ "hen" không đứng một mình mà gắn với nhân vật trẻ đã thương, đã lo, đã mừng khi tìm được mẹ.

Ba mẹ hỏi con về lớp tiếng Anh cũng nên hỏi theo chuyện thay vì hỏi theo từ: "hôm nay cô kể chuyện gì", "con gà có tìm được mẹ không", thay vì "con gà tiếng Anh là gì". Trẻ ba tuổi kể chuyện dễ hơn trả bài, và trong lúc kể, chữ tiếng Anh thường tự bật ra.

Những điều lớp mầm chưa cần

Bài tập trên giấy. Một vài hoạt động tô màu hay dán hình có thể có, nhưng tờ bài tập với câu hỏi phải trả lời không phải hình thức hợp với trẻ 3–4 tuổi. Phần lớn thời gian nên là nghe, nói, vận động và chơi.

Đọc chữ và đánh vần. Trẻ có thể làm quen với bài hát bảng chữ cái hoặc nhìn thấy chữ trong sách tranh. Học đọc, ghép âm, viết chữ là việc của các năm sau; chuyên mục làm quen chữ và phonics bàn riêng về thời điểm phù hợp.

Bài kiểm tra và điểm số. Lớp mầm theo dõi trẻ bằng quan sát: trẻ hiểu gì, nói được gì, tham gia ra sao. Không có lý do gì để cho điểm hay xếp hạng trẻ ba tuổi, và việc đó dễ làm trẻ lẫn ba mẹ lo âu không cần thiết.

Ngữ pháp được giải thích. Trẻ tuổi này học ngữ pháp bằng cách nghe đủ nhiều câu đúng, không phải bằng quy tắc. Giải thích "thêm s khi số nhiều" cho trẻ ba tuổi không giúp gì, trong khi nghe "two cats, three dogs" nhiều lần thì có.

Lên lớp chồi: trẻ cần mang theo gì

Cuối năm lớp mầm, hành trang đáng giá là sự tự tin dùng vài câu tiếng Anh quen thuộc trong lớp, thói quen nghe truyện tiếng Anh tới hết, và một vốn hiểu rộng hơn hẳn vốn nói. Trẻ quen với việc người lớn hỏi bằng tiếng Anh và biết rằng mình có thể trả lời bằng một chữ, bằng cử chỉ, hoặc bằng tiếng Việt nếu chưa nghĩ ra, mà không bị chê.

Lên lớp chồi, trẻ sẽ được mời kể lại, giải thích, hỏi lại nhiều hơn; câu chuyện dài hơn; trò chơi có luật phức tạp hơn. Một trẻ đã thấy tiếng Anh là thứ để chơi và nói chuyện sẽ bước vào giai đoạn đó dễ dàng hơn một trẻ đã học thuộc nhiều từ mà sợ mở miệng.

Ba mẹ muốn xem con 3–4 tuổi học tiếng Anh ở đâu có thể hỏi lớp ba câu: trẻ có được tạo dịp nói mỗi buổi không, lỗi của trẻ được đáp lại thế nào, và nhà trường theo dõi tiến bộ bằng cách nào ngoài bài kiểm tra. Ba câu hỏi này cũng dùng được khi ba mẹ đăng ký tư vấn với nhà trường về lớp 3–4 tuổi của Global Star English.

Câu hỏi thường gặp

Bé 3 tuổi học tiếng Anh nên học những gì?

Nên học những chủ đề gần đời sống như cơ thể, gia đình, màu sắc, con vật, đồ ăn, thời tiết, qua bài hát, truyện ngắn và trò chơi. Mục tiêu là hiểu lời dặn đơn giản và nói được từ đơn, cụm ngắn trong tình huống quen, không phải học thuộc danh sách từ.

Trẻ 4 tuổi nói tiếng Anh được những câu gì là bình thường?

Nhiều trẻ 4 tuổi đã học đều đặn nói được cụm hai ba từ, xin đồ vật, trả lời yes hoặc no, hát theo bài quen. Có trẻ nói nhiều hơn, có trẻ ít hơn mà vẫn hiểu tốt. Khoảng chênh giữa các trẻ cùng tuổi rất rộng và là chuyện bình thường.

Có nên sửa lỗi khi bé lớp mầm nói sai tiếng Anh không?

Nên đáp lại bằng cách nhắc lại câu đúng một cách tự nhiên rồi tiếp tục câu chuyện, không bắt bé nói lại hay giải thích ngữ pháp. Ở tuổi này, việc bé dám nói quan trọng hơn nói đúng; sửa dồn dập dễ khiến bé chọn im lặng.

Bé lớp mầm chưa đi nhà trẻ có theo được lớp tiếng Anh không?

Bé lần đầu đi học thường cần vài tuần để quen nề nếp và người lạ, nên lúc đầu có thể chỉ ngồi xem. Điều đó không ảnh hưởng lâu dài. Khi bé thấy an toàn, việc tham gia hoạt động tiếng Anh thường diễn ra nhanh hơn ba mẹ nghĩ.

Lớp mầm có nên học chữ cái tiếng Anh không?

Bé có thể hát bài bảng chữ cái và nhìn thấy chữ trong sách tranh như một phần tự nhiên của lớp học. Còn học đọc, ghép âm, tập viết thì nên để các năm sau, khi bé đã có vốn nghe nói và bàn tay đã sẵn sàng hơn.

Bé hiểu tiếng Anh nhưng về nhà không chịu nói thì sao?

Nhiều trẻ chỉ nói tiếng Anh trong lớp, nơi có lý do và có người nói tiếng Anh với mình. Ở nhà, ba mẹ có thể tạo lý do nhỏ như trò chơi hay bài hát chung, nhưng không nên ép bé biểu diễn cho người khác xem.